Wat is nat-op-nat schilderen?

Schildertechniek · nat-op-nat

Zachte luchten, vloeiende mist, water dat in elkaar overloopt — dat is nat-op-nat. Een eeuwenoude techniek (alla prima) die per verfsoort net even anders werkt. Hieronder wat het is, hoe je het doet met aquarel, olie of acryl, en waarom acryl er een uitdaging bij vormt.

Hoe werkt nat-in-nat schilderen?

Het basisprincipe is simpel: je laat een tweede kleur in een nog natte eerste laag vloeien, zodat ze langs de rand vanzelf mengen. Je roert ze niet door — dat geeft modder — maar laat de overgang ontstaan.

1. Breng een natte laag aan (bij aquarel: maak het papier eerst nat met schoon water).
2. Zet een tweede kleur tegen of in de natte laag.
3. Laat de kleuren langs de rand in elkaar vloeien; kantel eventueel je werk om de richting te sturen.
4. Werk snel en laat het daarna met rust — over-bewerken maakt het dof.

Nat-in-nat per medium: aquarel, olieverf en acryl

De techniek is hetzelfde, maar elk medium gedraagt zich anders — vooral door de droogtijd:

Nat-in-nat met acrylverf: omgaan met de korte droogtijd

Acryl is na zo’n tien tot vijftien minuten niet meer nat-in-nat te bewerken. Wil je toch zachte overgangen, dan heb je drie opties: werk klein en snel (kleine vlakken tegelijk), voeg een vertrager (retarder) toe (maximaal zo’n 5%, anders wordt het onvoorspelbaar) of gebruik een droogvertragend medium dat de open tijd verlengt zonder de verf te dun te maken. Te veel water werkt averechts: dan wordt de verf dun en lopend en verlies je controle. Meer hierover lees je in hoe lang acrylverf droogt.

Geschiedenis: van Frans Hals tot Bob Ross

Nat-op-nat is allesbehalve nieuw. De Haarlemse meester Frans Hals schilderde al alla prima — snel, met losse toets — om karakter en leven te vangen. Pas in de negentiende eeuw kreeg hij echte navolging: de impressionisten (Monet, Manet, Courbet) reisden naar Haarlem voor zijn werk en omarmden het snelle, directe schilderen in de buitenlucht. In de twintigste eeuw maakte Bob Ross de olieverf-variant wereldberoemd met zijn televisiemethode, waarbij hele landschappen in een half uur ontstonden.

Toepassingen en stijlen

Nat-op-nat is dé techniek voor alles wat zacht en atmosferisch moet zijn: luchten en wolken, water en reflecties, mist, en sfeervolle achtergronden. De stijl is los, spontaan en expressief. Met een bijna droge kwast kun je randen extra verzachten (“feathering”), handig voor wolken of een geleidelijke schaduw.

Nat-op-nat of nat-op-droog: wanneer kies je wat?

Veel schilders combineren beide: eerst nat-in-nat een sfeervolle achtergrond, daarna nat-op-droog de scherpe details op de voorgrond.

Inspirerende kunstenaars

Wie zich in nat-in-nat wil verdiepen, kijkt naar de meesters: Frans Hals en de impressionisten Monet en Manet in olieverf, J.M.W. Turner die met aquarel ongeëvenaarde luchten en licht schilderde, en Bob Ross die de olietechniek voor het grote publiek toegankelijk maakte.

Praktische tips (en hoe je modder voorkomt)

• Te lang doorroeren: kleuren worden grauw en modderig. Laat ze vloeien, meng niet door.
• Te veel water bij acryl: dunne, lopende verf en verlies van detail.
• Te traag werken met acryl: de laag is al droog voor je kunt blenden — gebruik een vertrager.
• Blijven bijwerken: een nat-in-nat-passage is mooi als je ‘m op tijd loslaat.

Werkt nat-op-nat bij schilderen op nummer?

Eerlijk: maar beperkt. Bij schilderen op nummer moeten de genummerde vlakjes juist gescheiden blijven, terwijl nat-in-nat draait om in elkaar laten vloeien. Bovendien droogt de acrylverf in de potjes snel. Je kunt het hooguit licht toepassen voor een zachte overgang binnen één vlak. Echte nat-in-nat is iets voor het vrije werk — bijvoorbeeld als je na een nummerschilderij toe bent aan je eerste eigen doek.

Veelgestelde vragen